Założeniem diagnostyki cytologicznej jest wczesne wykrywanie zmian nowotworowych w obrębie szyjki macicy.
Rak szyjki macicy jest drugim co do częstości występowania nowotworem u kobiet. Podstawowym badaniem umożliwiającym wykrycie zmian patologicznych w obrębie kanału szyjki macicy jest badanie cytologiczne. Jest to badanie proste i bezpieczne. Materiał pobieramy za pomocą specjalnej szczoteczki - cytobrush, która gwarantuje pobranie materiału ze strefy przejściowej na granicy nabłonka płaskiego i gruczołowego, gdzie przebiegają procesy różnicowania komórek. Strefa ta może stać się miejscem wyjścia procesu nowotworowego. Zmiany nieprawidłowe mogą mieć charakter łagodny lub złośliwy.
Profilaktycznym badaniom cytologicznym powinny poddawać się wszystkie kobiety po 25 roku życia, badania cytologiczne wykonujemy raz na 24 miesiące. Wyniki nieprawidłowe wymagają weryfikacji tj.pobrania wycinków celowanych oraz wdrożenia właściwego postępowania terapeutycznego.
Najistotniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju raka szyjki macicy jest przetrwałe zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego HPV. Należy podkreślić, że zarówno badanie cytologiczne, jak i test na obecność onkogennego typu HPV są wzajemnie uzupełniającymi się badaniami profilaktycznymi.