Konflikt serologiczny
Konflikt serologiczny to proces immunologiczny polegający na niszczeniu czerwonych krwinek płodu przez przeciwciała produkowane przez układ immunologiczny matki. Przeciwciała skierowane są tylko przeciwko krwinkom płodu z czynnikiem Rh dodatnim.
Do zjawiska tgo dochodzi tylko wówczas, gdy istnieje niezgodność serologiczna pomiędzy rodzicami dziecka w zakresie czynnika Rh. Gdy matka ma czynnik Rh ujemny a ojciec dziecka czynnik Rh dodatni, i dziecko odziedziczy czynnik Rh dodatni po ojcu, tak dzieje się w 60% przypadków.
W warunkach fizjologicznych nie ma przeciwciał skierowanych przeciw antygenom układu Rh. Warunkiem powstawania konfliktu serologicznego jest przenikanie krwinek płodu do krwiobiegu matki co stymuluje proces immunizacji i wytwarzanie przeciwciała przeciwko czerwonym krwinkom płodu. Do sytuacji tej dochodzi najczęściej podczas porodu lub poronienia. Do konfliktu bardzo rzadko dochodzi podczas pierwszej ciąży, gdyż organizm matki nie posiada jeszcze tych przeciwciał. W pierwszej ciąży konflikt może pojawić się w sporadycznych przypadkach. Najczęściej przyczyną jest przebyte niezauważone przez kobietę poronienie zarodka o dodatnim czynniku Rh, zabiegi wykonane podczas ciąży tj, amniopunkcja, kordocenteza czy inne, incydenty krwawień podczas ciąży. Wytworzone przeciwciała stają się groźne najczęściej w kolejnej ciąży i mogą doprowadzić do choroby hemolitycznej u noworodka pod warunkiem, iż dziecko ponownie odziedziczyło dodatni czynnik Rh.
Choroba hemolityczna do której dochodzi w wyniku konfliktu serologicznego jest złożonym procesem w efekcie którego dochodzi do rozpadu krwinek czerwonych płodu (hemolizy). Należy podkreślić, że jest to wyłącznie choroba płodu całkowicie bezobjawowa dla matki. Ciężkość przebiegu choroby hemolitycznej płodu zależy od ilości przeciwciał wytwarzanych przez matkę oraz od okresu ciąży, w którym rozpoczyna się proces chorobowy. Im wcześniej dochodzi do hemolizy krwinek, tym gorsze jest rokowanie natomiast jeżeli matka zaczyna wytwarzanie przeciwciał w zaawansowanej ciąży zazwyczaj przebieg choroby jest łagodniejszy.
Dlaczego w pierwszej ciąży praktycznie nie spotykamy się z choroba hemolityczną? Pierwotna odpowiedź immunologiczna prowadzi do wytworzenia przeciwciał klasy Ig M, które nie przechodzą przez łożysko. Dopiero 1,5 do 6 miesięcy później produkowane są przeciwciała klasy Ig G, które mogą przechodzić, przez barierę łożyskową. W wyniku wytworzenia pamięci immunologicznej w następnej ciąży od początku wytwarzane są przeciwciała klasy Ig G pod wpływem nawet małych przecieków płodowo - matczynych.
Badania na obecność przeciwciał powinny być wykonywane u każdej kobiety ciężarnej już przy pierwszej wizycie lekarskiej niezależnie od czynnika Rh oraz bez względu na kolejność ciąży. Wskazane jest trzykrotne wykonanie badań laboratoryjnych wykrywających przeciwciała anty Rh.
Stwierdzenie obecności przeciwciał w surowicy krwi ciężarnej jest wskazaniem do wykonania badania USG celem dalszej diagnostyki w kierunku choroby hemolitycznej.
Leczenie choroby hemolitycznej noworodka z konfliktu serologicznego ma na celu: usunięcie wolnych przeciwciał i przeciwciał związanych z erytrocytami, usunięcie nadmiaru bilirubiny, podanie erytrocytów niewrażliwych na przeciwciała.
Profilaktyka konfliktu serologicznego
Zapobieganie konfliktowi serologicznemu polega na podaniu matce Rh ujemnej, która nosiła płód Rh dodatni po każdej ciąży immunoglobuliny anty D. Podanie immunoglobuliny anty D chroni płód tylko w następnej ciąży. Skuteczność profilaktyki po poronieniowej i poporodowej szacowana jest na 96-98%.
Profilaktyczne podanie 150 (g immunoglobuliny anty D w 28 tygodniu ciąży wszystkim kobietom Rh (-) bez przeciwciał anty Rh uzupełnione podaniem poporodowym zgodnie z zasadami opisanymi powyżej zwiększa skuteczność profilaktyki do przeszło 99%.